Geschiedenis van de traditie van de Shanty

Een Shanty is een lied dat, ruim een eeuw geleden, aan boord van de grote zeilschepen werd gezongen. De bloeitijd (glorietijd?) van de Shanty ging gelijk op met de bloeitijd van de handelsscheepvaart. In de periode 1820 tot 1930 was de wereldhandel afhankelijk van de grote schepen die koopwaar van verre havens en vreemde oorden over de oceanen vervoerden. De bemanning, vaak sterke, jonge mannen, deden het zware werk aan dek, in het tuig en op de ra’s. Gevaarlijk werk, slecht weer, bittere kou en zware stormen eisten hun tol. Ongeveer 60% van de zeelui kreeg een zeemansgraf.

Shanty.

De Shanty is een werklied. Zingen tijdens het werk maakte het zware werk wat minder moeilijk en “vele handen maakten licht werk”. De Shanty is een lied met coupletten en refreinen. Eén van de matrozen fungeerde als shantyman, hief een ritmisch lied aan en de rest van de bemanning brulde het refrein mee en liep ondertussen te buffelen aan de kaapstander, of trok aan ankertouwen en hees de zeilen. Hoe sneller de shantyman zong des te sneller liepen en trokken de kerels. Zo ontstond de uitdrukking: “A good shantyman is worth four hand on the rope”. Als het werk langer duurde dan het lied, verzon hij ter plekke nieuwe coupletten. Vaak hoe schunniger hoe beter. Drank en vrouwen, zeemeerminnen en bijgeloof, slechte koks. Hardhandige, drankzuchtige kapiteins en stelende officieren, zingend kon je op alles en iedereen schelden. Waagde het niet dat uit te spreken; lijfstraffen waren aan boord zeer gebruikelijk. Er waren verschillende vormen van Shanty’s, bij de pompen werd er een ander ritme, een ander lied gezongen dan bij het hijsen van de zeilen. Zo ontstonden er Shanty’s voor hauling en heaving, pomp-shanty’s, kaapstander-shanty’s en ballast-shanty’s. Over de hele wereld werden de Shanty’s gezongen en zeelui die van schip naar schip wisselden brachten ze steeds verder, onderwijl wisselden de teksten vrolijk mee. Toen na de slaventijd de Amerikaanse negers ook deel uitmaakten van de bemanningen werden de Shanty’s meer en meer harmonischer gezongen en tot een ware kunstvorm verheven.

Fore-bitters

Naast de Shanty’s die tijdens het werk werden gezongen kennen we ook de Fore-bitters. Fore-bitters zij liederen die in de spaarzame vrije tijd aan boord werden gezongen, zoals ballades en melancholische liederen. Liedjes van heimwee en verlangen, want een zeeman op de zee verlangt altijd naar huis en eenmaal thuis verlangt hij weer naar het “vrije” leven op zee. Maar ook humoristische liederen, waarvan de bemanning de slappe lach kreeg, goed om de spanning weg te werken.

Neergang en Opkomst

Met de komst van de stoomschepen raakten de Shanty’s in vergetelheid, het werk aan boord nodigde niet uit om te zingen. Op marineschepen was het zelfs taboe om te zingen tijdens het werk! Een eeuw lang traditie dreigde verloren te gaan. Echter dankzij overlevering van de oud-zeelieden is er veel bewaard gebleven. Zij begonnen met het verzamelen van Shanty’s en het uitgeven van liedboekjes. Een grotere uitgave was van de Franse kapitein Armand Hayet in 1927, zijn boek “Chansons de bord” bevatte vooral Franse Shanty’s, maar ook veel Engelstalige liederen. De belangrijkste onderzoeker en verzamelaar was echter Stan Hugill ( 1906-1992), Hij schreef het voor iedere, serieuze shanty-liefhebber bekende “Shanty’s form the Seven Seas”. Zonder zijn inspanning, enthousiasme en grote liefde voor de cultuur en traditie van de Shanty was er zeker veel maritieme muziek verloren gegaan.

Vandaag de dag putten nog veel shanty-koren en -groepen inspiratie uit zijn “Shanty-bijbel”. Van de Nederlandstalige Shanty’s is niet veel bewaard gebleven, destijds was het Engels de voertaal op zee. Door vele nationaliteiten nagebrabbeld in een taal die nu bekend staat als “Pidgin Engels”. De herontdekking van de Shanty begon eind jaren vijftig toen Harry Belafonte met songs als de “Bananaboatsong” en “Round the Bay of Mexico” veel belangstelling voor liederen uit die vervlogen tijden opriep. Veel mannenkoren en -groepen namen de Shanty’s op in hun repertoire. Het zingen van Shanty’s en Fore-bitters werd razend populair. Nu in 2008 zijn er bij de ISSA (International Shanty and Seasong Association) wereldwijd al meer dan 395 koren en groepen aangesloten! Op elk moment van de dag wordt er wel ergens op de wereld een Shanty gezongen! Een traditie om nog lang in ere te houden.


 

Illustraties op deze website komen uit de educatieve boeken: ‘Songs of the Sea’ en Shanties from the seven seas’ van Stan Hugill.